نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

تحلیل اجتماعی سیاستگذاری های توسعه ای موثر در حوزه‌های منابع آب و کشاورزی در ایران

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
محدثه طاهرپورمنصور 1
منصور صادق صالحی 2
1 دکتری جامعه شناسی محیطی، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، بابلسر، ایران
2 جامعه‌شناسی محیط زیست، دانشکده علوم انسانی و اجتماعی، دانشگاه مازندران، ایران
10.22125/iwe.2025.424468.1766
چکیده
آب نگرانی اصلی برای توسعه‌ی پایدار است. با این حال، ایران، کشوری است که ارزش افزوده ی بخش کشاورزی آن نزدیک به یک چهارم تولید ناخالص ملی است و در اتخاذ سیاست‌های توسعه‌ای خود، متکی بر بخش کشاورزی و منابع طبیعی خود می باشد. به همین دلیل، بررسی جایگاه‌ آب در سیاست های توسعه ای ایران حایز اهمیت می باشد. در تحقیق حاضر برای بررسی سیاست‌های آبی کشور، سوالات اساسی ذیل مطرح بوده است؟ الف. منابع آبی چه ارزشی دارند؟ اولویت مصرف چگونه است؟ تا چه حد از استحصال و مصرف مجاز است؟ و الگوی مدیریتی چگونه است؟ برای پاسخ به سوالات تحقیق، سیاست‌های تأثیرگذار بر منابع آبی در دو بخش اسناد بالادستی و مستندات قانونی در بخش آب و نهادهای درگیر در مورد آب و مدیریت بهره‌برداری ازآب، با استفاده از روش تحلیل تماتیک و روش نمونه گیری انتقادی مورد بررسی قرار گرفتند. یافته‌های این پژوهش نشان می‌دهند که اگر چه ارزش اقتصادی، امنیتی، سیاسی و محیط زیستی منابع آب مورد توجه قرار گرفته است ولی ارزش محیط زیستی آب ناچیز تلقی شده است. علاوه بر این، نتایح تحقیق نشان داد که در اسناد سیاستگذاری های آب در ایران، مشخص نیست که تا چه زمانی ارزشمندی محیط زیستی آب را می توان در برابر ارزشمندی اقتصادی آن نادیده گرفت؟ تا چه حدی از ناپایداری و تراز منفی منابع آبی در قبال خودکفایی، رشد و توسعه‌ی اقتصادی قابل تحمل است؟.
کلیدواژه‌ها
سیاستگذاری"
توسعه"
ارزش اقتصادی آب"
"
توسعه کشاورزی"
موضوعات

عنوان مقاله English

Social Analysis of Development Policies Influencing on Water and Agriculture Resources in Iran

نویسندگان English

mohaddethe taherpourmansour 1
Mansour Sadegh Salehi 2
1 PhD of Environmental Sociology, Faculty of Humanities & Social Sciences, University of Mazandaran, Babolsar, IRAN
2 Professor of Environmental Sociology, Faculty of Humanities & Social Sciences, University of Mazandaran, Iran
چکیده English

Water is main concern for sustainable development. However, Iran is a country which its surplus values is nearly 1.4 of net national production and this leads Iran to be dependent to its agriculture section and natural resources in development policies. This indicate why study of water position in Iran's development policy is important. This research is trying to answer the following questions of the country water policy. A. how much is valuable water resources? How much does the consumption have priority? How much water extraction is permitted? How is consumption pattern? To answer these questions, water policies affecting on water resources in tow sections of upper- documents and law documents have been ca thematically analyzed using documentary study and critical sampling method. The results of the study show that economic, political, environmental values of water resources have been considered, but environmental values of water is very less considered. The results of the study also show that the law documents say nothing until when the environmental values of water can be ignored against to economic values. It is also unclear how much the unsustainability and imbalance of water resource against self- efficiency and development growth is bearable.

کلیدواژه‌ها English

policymaking"
development
economic value of water"
"
agricultural development"
ابلاغ سیاست های کلی برنامه پنجم توسعه (7/8/99) برگرفته از سایت: farsi.khamenei.ir.
آمیغ پی، م و همکاران.1402. بررسی فرونشست در اطراف دریاچه ارومیه با استفاده از مشاهدات ژئودتیکی، پژوهش منابع آب ایران، 19(2):196-206.
باندیوپادهیای، ج. 1395. آب، اکوسیستم و جامعه: تقاطع رشته ها، ویدا نوشین فر، پژوهشکده فرهنگ، هنر و ارتباطات، تهران.
  - جوادی پاشاکی، ک. و همکاران. 1394. سنجش تأثیر فعالیت های اقتصادی ایران بر تقاضای آب، زمین و انسان در سال 1392، رویکرد جدول داده- ستانده، مجله آب و توسعه پایدار، سال سوم، شماره 1، صص 23-30.
جوان صالحی، م و شوریان، م. 1402. استفاده از رویکرد هیدرولوژی اجتماعی در ارزیابی تأثیر رفتار مصرف آب کشاورزان بر منابع آب سطحی و زیرزمینی در شرایط تغییر اقلیم (مطالعه موردی دشت مهاباد، حوضه آبریز دریاچه ارومیه) 19(2):106-132.
جهانی بهنمیری، ا. و حسن نژاد، ج. 1397. جلوگیری از آلودگی منابع آب با کنترل و تصفیه پساب های صنعتی، شرکت مدیریت منابع آب ایران.
جهانی بهنمیری، ا. حسن نژاد، ج. و محمودی، ش. 1397. جلوگیری از آلودگی منابع آب با دفع صحیح پسماندهای شهری و روستایی، شرکت مدیریت منابع آب ایران.
رحیمی، ر. و اسلامی، ا. 1397. سیاست گذاری و بحران آب در ایران، سیاست های راهبردی و کلان، جلد 7، شماره 3، ص 410-436.
رستم آبادی، ا. جلالی، س. 1392. مدیریت منابع آب در نظام حقوقی جدید، انتشارات جهاد دانشگاهی، دانشگاه صنعتی امیر کبیر، تهران.
سازمان آب منطقه ای مازندران. 1396. آب زیرزمینی یک سرمایه پنهان است.
سیاست های ابلاغی برنامه ششم توسعه کشور (7/8/99) برگرفته از سایت: shenasname.ir.
سیاست های کلی منابع آب (7/8/99)، برگرفته از سایت: farsi.khamenei.ir/news.
سیاست های کلی اصلاح الگوی مصرف (7/8/99)، برگرفته از سایت: farsi.khamenei.ir/news.
سیاست های اقتصاد مقاومتی (7/8/99)، برگرفته از سایت: farsi.khamenei.ir/news.
شکوری، ع. 1393. سیاست های توسعه کشاورزی در ایران، سمت، تهران.
محمدپور، ا. 1391. روش تحقیق کیفی در مقابل روش 1، جامعه شناسان، تهران.
محمدپور، ا. 1391. روش تحقیق کیفی در مقابل روش 2، جامعه شناسان، تهران.
میرزایی ندوشن، ف و همکاران. 1401. ارزیابی مصرف آب در بخش کشاورزی و تأثیر افزایش ضریب خودکفایی محصولات کشاورزی بر بیلان منفی آب کشور، 18(4):118-133.
 
-Aihua Long, Y., et al. 2020. Evaluating agricultural water-use efficiency based on water footprint of crop values: a case study in Xinjiang of China, Journal of Arid Land, 12: 580–593.
Water pricing reform for sustainable water resources management in China’s agricultural sector,
-Este´vez, J. Ga´ndara, S. Cheevaporn, V. & Menasveta, P. 2007. Water pollution and habitat degradation in the Gulf of Thailand, Marine Pollution Bulletin ,47: 43–51.
-Vryzas, Z. 2018. Pesticide fate in soil-sediment-water environment in relation to contamination preventing actions, Current Opinion in Environmental Science & Health, 4: 5-9.
- Zhang, C.Y. and Oki, T. 2023. Water pricing reform for sustainable water resources management in China’s agricultural sector, Agricultural Water Management, 275.
- Zhao, Y. Y & Pei, S. 2012. Risk evaluation of groundwater pollution by pesticides in China: a short review, Procedia Environmental Sciences, 13: 1739-1747.
نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران
دوره 15، شماره 4 - شماره پیاپی 60
تابستان 1404
صفحه 164-180