نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

ارزیابی عملکرد سامانه‌های آبیاری قطره‌ای باغ‌های پسته (منطقه مورد مطالعه: باغ‌های پسته تحت پوشش طرح سیماب استان کرمان)

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
احسان محمدی 1
محمد حسین نقدی 2
محمد کهنوجی 3
حانیه عطرچیان 4
1 دکتری تخصصی آبیاری و زهکشی، کارشناس مسئول گروه آبیاری طرح سیماب، اتحادیه شرکت های تعاونی تولید روستایی استان کرمان
2 کارشناس ارشد سازه‌های آبی، کارشناس فنی گروه آبیاری طرح سیماب، اتحادیه شرکت‌های تعاونی تولید روستایی استان کرمان
3 3) کارشناس ارشد آبیاری و زهکشی، مدیریت آب و خاک و امور فنی و مهندسی جهادکشاورزی استان کرمان
4 4) دکتری تخصصی حشره‌شناسی کشاورزی، کارشناس فنی طرح سیماب، اتحادیه شرکت‌های تعاونی تولید روستایی استان کرمان، ایران
10.22125/iwe.2025.450605.1799
چکیده
در استان کرمان به دلیل برداشت بی‌رویه از سفره‌های آب زیرزمینی، کمیت و کیفیت آب کاهش یافته است به‌طوریکه عمده باغ‌های استان دچار کم‌آبی شدید شده‌اند. بنابراین ارزیابی و پایش سامانه‌های آبیاری قطره‌ای با هدف اصلاح و بهبود سامانه‌های اجرا شده ضروری است. در این تحقیق فشار و دبی قطره‌چکان‌ها، بررسی کیفیت آب آبیاری، وضعیت شبکه آبیاری و ایستگاه کنترل مرکزی در 15 سامانه آبیاری قطره‌ای اجرا شده در باغ‌های پسته تحت پوشش طرح سیماب در شهرستان کرمان در سال زراعی 1399 و 1400 مورد ارزیابی قرار گرفت. برای آگاهی از وضعیت مدیریتی سامانه انجام شد. نتایج نشان داد کیفیت آب آبیاری بیش از 87 درصد از این سامانه‌ها، پتانسیل رسوب‌گذاری دارند. همچنین مقادیر متوسط پارامترهای میانگین دبی قطره‌چکان‌ها (qm) ضریب یکنواختی پخش آب (EU)، ضریب یکنواختی آماری (SU)، راندمان پتانسیل کاربرد در چارک پایین (PELQs)، ضریب کاهش راندمان (ERF) و راندمان کاربرد کمترین چارک (AELQ) در سامانه‌های مورد ارزیابی به‌ترتیب برابر 9/3 لیتر بر ساعت،3/83، 7/85، 1/67، 90 و 3/74 درصد محاسبه شدند، که نشان از وضعیت خوب سامانه‌های آبیاری با توجه به شرایط موجود آن‌ها و همچنین نظارت و پایش کارشناسان طرح سیماب در خصوص عملکرد این سامانه‌ها دارد. به‌طورکلی دلایل اصلی کاهش عملکرد مطلوب در بعضی از سامانه‌های آبیاری قطره‌ای ارزیابی شده را می‌توان عدم آشنایی و مهارت کافی کشاورز در بهره‌برداری از سیستم، گرفتگی قطره‌چکان‌ها به‌دلیل کیفیت پایین آب آبیاری، عدم شستشوی صحیح و به موقع فیلترهای شنی و دیسکی و پایین بودن فشار در سامانه‌ها دانست.
کلیدواژه‌ها
باغ پسته
راندمان
سامانه‌های آبیاری قطره‌ای
طرح سیماب
یکنواختی پخش آب
موضوعات

عنوان مقاله English

Evaluation of the Performance of Drip Irrigation Systems in Pistachio Orchards (Study Area: Pistachio Orchards Covered by the SIMAB Project in Kerman Province)

نویسندگان English

Ehsan Mohammadi 1
Mohammad Hosein Naghdi 2
Mohammad Kahnooji 3
Haniieh Atrchian 4
1 Ph.D. in irrigation and drainage, an expert in charge of Simab irrigation department, The Union of Rural Production Cooperative Companies of Kerman Province
2 Senior expert of water structures, technical expert of Simab irrigation department, The Union of Rural Production Cooperative Companies of Kerman Province.
3 Senior expert in irrigation and drainage, water and soil management, and technical and engineering affairs of Jihad Agriculture of Kerman province.
4 Ph.D. in entomoly, technical expert of Simab, The Union of Rural Production Cooperative Companies of Kerman Province, Iran
چکیده English

In Kerman province, excessive extraction of underground water has led to a decrease in the quantity and quality of water, resulting in severe water shortages. As a response, farmers have adopted drip irrigation systems to mitigate the effects of insufficient irrigation. these drip irrigation systems is essential to enhance and modify their implementation. This research assessed 15 drip irrigation systems utilized in pistachio orchards as a part of the SIMAB project in Kerman. The assessment aimed to understand the management status of these systems by measuring various parameters including the pressure and flow rate of the drippers, the condition of the irrigation network and the central control station, and the amount of water consumed. A face-to-face interview was also conducted with farmers. According to the results, the average values for the drippers' flow rate (qm), the emission uniformity coefficient (EU), the statistical uniformity coefficient (SU), the potential efficiency of the lower quartile (PELQs), the efficiency reduction factor (ERF), and the application efficiency of the low quarter (AELQ) in the evaluated systems were 3.9 liters per hour, 83.3%, 85.7%, 67.1%, 90%, and 74.3%, respectively. These results indicate that the irrigation systems in this region are in good condition. In general, the main reasons for the decrease in the optimal performance of drip irrigation systems in this area may include the lack of knowledge in using the system, clogging of drippers due to low-quality irrigation water, inadequate and untimely washing of sand and disc filters, and low pressure within the systems.

کلیدواژه‌ها English

Drip irrigation systems
efficiency
pistachio orchard
SIMAB project
water distribution uniformity
اسلامی، ا.، و م. فرزام­نیا. 1388. اثر انواع مالچ بر افزایش ظرفیت نگهداری آب خاک و عملکرد درختان پسته. مجله آبیاری و زهکشی ایران. شماره 2 جلد 3. ص 87-79.
 باقرخانی، ع.، و ح. زارع­ابیانه. 1398. ارزیابی عملکرد برخی سامانه­های آبیاری قطره­ای (مطالعه موردی: شهرستان سنقر). نشریه: دانش آب و خاک (دانش کشاورزی). دوره 29 شماره2. ص 154-141.
پرویزی، ح.، ا. پرنیان، ح. حاتمی و م.ح. رحیمیان. 1402. اثر تغییرات فشار و نوع قطره‌چکان بر عملکرد سامانه‌های آبیاری قطره‌ای باغ‌های پسته استان یزد. نشریه پژوهش آب در کشاورزی، جلد 37، شماره 1. ص 34 - 17.
 حسن­‌لی، م.، و ع. سپاسخواه. ۱۳۷۹. ارزیابی سیستم‌های آبیاری قطره­‌ای مطالعه موردی باغ‌های مرکبات داراب. مجله علوم آب و خاک. شماره 4 جلد 2. ص 28 - 13.
 حسنی­زاده، ا.، ع. رضائی و س. اصطهباناتی. 1386. ارزیابی سیستم آبیاری قطره­ای (مطالعه موردی باغ پسته در زرند). نهمین سمینار سراسری آبیاری و کاهش تبخیر. کرمان.
حشمتی، س.، و ح. بیگی‌هرچگانی. 1391. پهنه‌بندی شاخص‌های کیفی آب زیرزمینی شهرکرد به منظور استفاده در طراحی سامانه‌های آبیاری. مجله پژوهش آب در کشاورزی. جلد 26 شماره 1. ص 59 - 43.
خان‌محمدی، ن.، ر. حمزه‌نژاد، و ح. رضایی. 1400. ارزیابی شاخص‌های کیفی آب آبیاری (مطالعه موردی: استان آذربایجان غربی). مجله آبخوان و قنات. جلد 3 شماره 1. ص 37 - 26.
خضری، م.، و م. سرچشمه­پور. 1401. پسته ایران (فیزیولوژی، اصلاح نژاد و مدیریت)، انتشارات دانشگاه شهید باهنر، کرمان، 447 صفحه.
زارع ابیانه، ح.، ا. دانایی، س. اخوان و م. جوزی. 1399. ارزیابی عملکرد سامانه های آبیاری نوین در شهرستان همدان. نشریه مدیریت آب و آبیاری. جلد 10 شمار0 3. ص 395-381.
. زارع ابیانه، ح.، س. عبدالصالحی و ع. کاظمی. 1389. مطالعه خوردگی و رسوب­گذاری آب­های زیرزمینی دشت بهار همدان. فصلنامه علوم و تکنولوژی محیط زیست. جلد3. شماره 12. ص 102 - 89.
 زمانیان، م.، ف. حسین­پور، م.ج. میرزایی و م. پور واعظی. 1390. بررسی خطر گرفتگی شیمیایی قطره­چکان­ها در سیستم­های آبیاری قطره­ای تغذیه شونده از منابع آب زیرزمینی دشت کنگاور. پنجمین کنفرانس سراسری آبخیزداری و مدیریت منابع آب و خاک کشور. کرمان.
سبزواری، ی.، ع.ح. عنصرالهی و ف. علیزاده. 1398. ارزیابی مناسبت کیفی آب رودخانه کشکان جهت مصارف کشاورزی و اجراسازی سامانه­های قطره­ای (مطالعه موردی: ایستگاه پل دختر). فصلنامه علمی رویکردهای پژوهشی کارآفرینانه در کشاورزی، دانشگاه علوم کشاورزی و منابع طبیعی خوزستان، شماره 5.
شاکر، م.، م. حسام، ع.ر. کیانی و م. ذاکری­نیا. 1393. ارزیابی فنی سیستم­های آبیاری قطره­ای اجرا شده در باغات استان گلستان. مجله حفاظت از آب و خاک. شماره 21، جلد 4. ص 274 - 261.
صداقتی، ن.، ح. فرداد و ع. لیاقت. 1380. ارزیابی عملکرد سیستم‌های خرد آبیاری موجود (قطره‌ای و بابلر) در باغ‌های پسته رفسنجان. دانشگاه تهران، پایان نامه کارشناسی ارشد.
علیزاده، ا. 1388. اصول و عملیات آبیاری قطره­ای. مشهد، دانشگاه امام رضا (ع).
فلاح مرسلی، م.، ه. رمضانی اعتدالی، م. بی‌جن خان و ع. مهدوی‌مزده. 1402. ارزیابی کاربرد شیرهای خودکار تنظیم دبی برای افزایش یکنواختی توزیع آب در سامانه آبیاری قطره‌ای در اراضی شیبدار و مدل‌سازی به وسیله نرمافزار EPANET (مطالعه موردی: بوستان باراجین قزوین). علوم و مهندسی آبیاری. جلد 46، شماره 2. ص 76 - 59.
کریمی، م. و ج. باغانی. 1397. بررسی عملکرد فنی سامانه آبیاری قطره‌ای در باغات پسته منطقه مه ولات. نشریه پژوهش آب در کشاورزی. جلد 32 شماره 3. ص 428-417.
محمدی، م.، و ا. محمدی. 1394. تأثیر سطوح مختلف آبیاری بر عملکرد و شاخص­های رشد ذرت دانه­ای (مطالعه موردی شهر کرمان). سیزدهمین همایش ملی آبیاری و کاهش تبخیر، دانشگاه شهید باهنر، 3 الی 5 شهریور 1394.
نوشادی، م.، و ع. قائمی. 1391. بررسی فنی و هیدرولیکی سیستم­های آبیاری قطره­ای در استان فارس، مجله آبیاری و زهکشی ایران. جلد 6 شماره 4. ص 264 - 254.
ولی­اهری، س.، ا.ح. ناظمی، ع. اشرف­صدرالدینی و ا. مجنونی­هریس. 1394. ارزیابی فنی عملکرد سامانه­های آبیاری قطره­ای شبکه آبیاری سد ستارخان شهرستان اهر. مجله آبیاری و زهکشی ایران. جلد 9 شماره 2. ص 276 - 262.
Aali, K., A.M. Liaghat and H. Dehghanisani. 2009. The effect of acidification and magnetic field on emitter clogging under saline water application. Journal of Agricultural Science. 1(1): 70-80.
Acar, B., R. Topak and M. Direk. 2010. Impacts of pressurized irrigation technologies on efficient water resources uses in semi – arid climate of Konya basin of turkey. International Journal of Sustainable Water and Environmental Systems. 1(1): 1-4.
Akhtar, A., G. Daraz Khan and F. Akbar. 2014. Performance assessment of existing drips irrigation system’s parameters Uniformity, efficiency and adequacy degree installed in selected sites of Peshawar valley. Innovative Systems Design and Engineering. 5(4): 66-72.
Anonymous. 1984. Trickle Irrigation. National engineering handbook. section 15 and 7. Soil Conservation Service (SCS), Water Resources Publication. Colorado. USA. 129 p.
ASAE standards. 2003. Design and installation of micro-irrigation systems (EP405.1). St. Joseph, Mich. ASAE. 28(2).
Ayars, J.E., C.J. Pheneb, R.B. Hutmacherc, K.R Davisa, R. Schoneman and M. Meadd. 1999. Subsurface drip irrigation of row crops: a review of 15 years of research at the Water Management Research Laboratory. Agricultural Water Management. 42(1), 1-27.
Batchelor, C.H., C.J. Lovell and M. Murata. 1996. Simple micro irrigation techniques for improving irrigation efficiency on vegetable gardens. Agricultural Water Management. 32: 37–48.
Capra, A., and B. Scicolone.1998. Water quality and distribution uniformity in drip/trickle irrigation systems. Journal of Agricultural Engineering Research. 70: 355 -365.
Dalvi, V.B., G.U. Satpute, M.N. Pawade and K.N. Tiwari. 1995. Grower’s experiences and on−farm micro irrigation efficiencies. Proceedings of 5th International Micro Irrigation Congress. April 2–6, Florida. ASAE. pp. 775–780.
Ghamarnia, H. 2006. Evaluation of pressurized irrigation systems performance in Kermanshah province in the west of Iran. 7th International Micro Irrigation Congress, Malaysia.
Kandelous, M and J. Simunek. 2010. Comparison of numerical, analytical, and empiricalmodels to estimate wetting patterns for surface and subsurface drip irrigation. Irrigation Science. 28: 435-444.
Karlberg, L and F.W.P. deVries. 2004. Exploring potentials and constraints of low-costdrip irrigation with saline water in sub-Saharan Africa. Physics and Chemistry of the Earth. 29: 1035-1042.
Manisha, J.S and M.P. Tripathi. 2015. Studies on hydraulic performance of drip irrigation system under different operating pressure. International Journal of Applied Engineering and Technology. 5(2): 58-63.
Merriam, J.L and J. Keller. 1978. Farm Irrigation System Evaluation: A Guide for Management, Utah State University Press, 271 p.
 
 
Ortega, J.F., J.M. Tarjuelo and J.A. Dejuan. 2002. Evaluation of irrigation performance in localized irrigation system of semiarid regions
 
(Castila-La Mancha, Spain). Agricultural Engineering International. 4(2): 1-17.
36. Wilcox, L.V. 1955. Classification and Use of Irrigation Water. USDA, Circular 969.Washington, DC. USA.
 Yildirim, O and A.M. Orta. 1995. Evaluation of some drip irrigation system in Antalya region. Doga- Turkish Journal of Agriculture and Forestry. 17(2):499-509.