نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

ارزیابی تأثیر عوامل هیدروژئولوژیکی و تکتونیکی بر منابع آب زیرزمینی مجاور تالاب نمکی کجی در دشت سهل آباد

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 دانشیار، دانشکده زمین شناسی، دانشکدگان علوم، دانشگاه تهران
2 گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و‌ بلوچستان
3 دانشیار، گروه زمین‌شناسی، دانشکده علوم، دانشگاه سیستان و‌ بلوچستان
10.22125/iwe.2024.478017.1828
چکیده
تالاب نمکی کجی در دشت سهل‌آباد در 65 کیلومتری شمال نهبندان واقع شده است؛ در این پژوهش به تأثیر عوامل موثر بر کیفیت آب‌های زیرزمینی آبخوان مجاور تالاب کجی پرداخت شده است. همچنین با بکارگیری روش‌های سنجش از دور با استفاده از تصاویر ماهواره‌ای، خطواره های تکتونیکی استخراج و تاثیر عوامل تکتونیکی بر کیفیت منابع آب زیرزمینی ارزیابی شده است. بطور کلی جهت جریان آب زیرزمینی از جنوب تالاب به سمت مرکز آن بوده و طی سال های 1398-1377 سطح ایستابی بطور متوسط حدود 2 متر افت کرده است. تیپ آب زیرزمینی در همه نواحی و همانند آب تالاب از نوع NaCl می‌باشد. نمودار تغییرات زمانی هدایت الکتریکی منابع آب زیرزمینی نیز گویای کاهش کیفیت آب زیرزمینی می‌باشد. در منطقه موردمطالعه، براساس تحلیل عاملی، 3 فاکتور مؤثر به‌عنوان عامل اصلی شناسایی‌شده‌اند. عامل اول فاکتورهای زمین‌شناسی در انحلال کانی‌های انحلال پذیر و همچنین نفوذ آب شور تالاب است. عامل دوم گویای فعالیت‌های انسانی بخصوص دامداری و کشاورزی بوده و عامل سوم فاکتورهای موثر در انحلال گاز دی اکسید کربن در آب و غلظت گونه های کربناته می‌باشد. از عوامل هیدروژئولوژیکی اثرگذار بر کاهش کیفیت منابع آب زیرزمینی می توان به افزایش نرخ پمپاژ چاه و حجم برداشت از آبخوان، افزایش عمق چاه‌های بهره‌برداری، نزدیک بودن چاه‌ها به تالاب و وجود آبراهه‌هایی با طول کوتاه اشاره کرد. در نهایت افزایش شیب سطح زمین (کاهش نفوذ آب سطحی) و همچنین افزایش خطواره‌های برشی و کششی، عوامل تکتونیکی موثر در کاهش کیفیت منابع آب زیرزمینی در منطقه مورد مطالعه، شناسایی شدند.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

The Effect of Hydrogeological and Tectonic Factors on the Groundwater Resources Nearby the Kaji Salt Playa in the Sahlabad Plain

نویسندگان English

Reza Jahanshahi 1
Seyedeh Niloufar Mirkazemi 2
Abdolreza Partabian 2
Habib Biabangard 3
1 Associate Professor of Hydrogeology, School of Geology, College of Science, University of Tehran, Tehran, Iran
2 Geology Department, Faculty of Sciences, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran.
3 Associate Professor, Geology Department, Faculty of Sciences, University of Sistan and Baluchestan, Zahedan, Iran
چکیده English

The Kaji salt playa is located in 65 km north of Nehbandan; Iran. In this research, the effect of hydrogeological and tectonic factors on the quality of groundwater in the coastal aquifer of Kaji playa has been discussed. Also, by using remote sensing methods on satellite images, the effect of tectonic factors on the quality of groundwater resources has been evaluated. In general, the direction of the groundwater flow is from the south of the playa towards its center, and during the years 1998-2018, the water table has dropped by about 2 m. The type of groundwater in all areas is NaCl type, same playa water. The histogram of electrical conductivity of water sources also shows the decrease in the quality of groundwater. Based on factor analysis, 3 effective factors have been identified as the main factor. The first factor is geological factors in the dissolution of soluble minerals as well as saltwater intrusion of playa. The second factor is indicative of human activities and the third factor is the effective factors in the dissolution of carbon dioxide gas in water. Among the hydrogeological factors it can be mention to the increase in well discharge and the volume of extraction from the aquifer, the increase in the depth of exploitation wells, reduce the distance of wells to the playa, and existence of short waterways. Finally, increase in the slope of ground surface as well as increase in shear and tensile lineaments are tectonic factors.

کلیدواژه‌ها English

Hydrogeochemistry
Remote Sensing
Saltwater Intrusion
Shear and Tensile lineaments
اکبری، ف.، باقری، ر.، ندری، آ. 1398. هیدروژئوشیمی و پایش کیفی تالاب کارستی_گچی برم شور در استان خوزستان، هیدروژئولوژی، دوره 4، شماره 1، ص 69-54.
امیری، و. 1399. بررسی پتانسیل نفوذ شیرابه به منابع آب زیرزمینی با استفاده از مدل سازی عددی (مطالعه موردی: آبخوان ساحلی ارومیه)، مجله علمی-پژوهشی مخاطرات محیط طبیعی، دوره نهم، شماره ۲۶، ص ۱۸۴-۱۶۱.
ثقفی، م. 1398. رابطه ی بین تحولات زمین‌های الگودار با تغییرات زمانی و مکانی غلظت ترکیبات شیمیایی کفه‌ی نمکی پلایای سهل‌آباد (مطالعه‌ی موردی: استان خراسان جنوبی)، جغرافیا و پایداری محیط، شماره30، ص 35-19.
شجاعی باغینی، س.، جهانشاهی، ر.، مالی، س. 1398. ارزیابی آلودگی عناصر نادر و پتانسیل خورندگی در منابع آب زیرزمینی نواحی جنوب و جنوب غربی شهر سیرجان، مخاطرات محیط طبیعی، دوره 8، شماره 21، ص 128- 11.
شیخی، و.، زارع، ک.، زارع، م. 1401. ارزیابی دامنه‌ی نفوذ آب شور دریاچه‌ی مهارلو به آبخوان ساحلی با ویژگی‌های آب شیمیایی، پژوهش‌های آبخیزداری، دوره 35، شماره 4، شماره پیاپی 137، ص، 62-47.
قدیمی، ف.، آزادیفر، س. 1402. تأثیر شوراب پلایای میقان اراک بر کیفیت آب زیرزمینی به روش آمار چند متغیره، یافته‌های نوین زمین شناسی کاربردی، دوره 17، شماره 33، ص 99-83.
موسوی، م.، رستمی، ن.، کریمی، ح. 1397. بررسی تغییرات شوری رودخانه به روش هیدروشیمیایی در مناطق بیابانی (مطالعه ی موردی:رودخانه نمکدان، استان ایلام)، جغرافیا و پایداری محیط، شماره 26، ص 56-45.
Aghazadeh, N., Nojavan, M., Asghari Mogaddam, A. 2012. Effects of road-deicing salt (NaCl) and saline water on water quality in the urmia area, Northwest of Iran. Arab J Geosci, 5(4):566-596.
Azizi, F., Asghari Moghaddam, A., Nazemi, A. 2019. Spatial Variation of Groundwater Salinity and Risk Assessment of Salwater Intrusion in Malekan Aquifar, Vol 15, No. 1, Spring 2019- (IR-WRR), 32-44.
Jahanshahi, R., Zare, M. 2016. Hydrochemical investigations for delineating salt-water intrusion into the coastal aquifer of Maharlou lake, Iran. African Earth Sciences, 121:16-29.
Khosravi, R., Zarei, M., Bigalke, M. 2018. Characterizing major controls on spatial and seasonal variations in chemical composition of surface and pore brine of Maharlu lake, southern Iran. Aquat Geochem, doi.org/10.1007/s10498-018-9329-y.
Motallebian, M., Ahmadi, H., Raoof, A., Cartwright, N. 2019. An alternative approach to control saltwater intrusion in coastal aquifers using a freshwater surface recharge canal. Contaminant Hydrology, doi.org/10.1016/j.jconhyd.2019.02/007.
Raisossadat, N., Zarrinkoub, M., Khatib, M. 2012. Geomorphology and genesis of Sahlabod playa – east of Iran. Geography and Development, Iranian Journal, 28:31-39.
Shojaei Baghini, S., Jahanshahi, R., Mali, S., Nasiri, M. 2020. Destruction of groundwater quality and the risk of saltwater intrusion in the aquifers nearby sirjan salt playa Iran. Environmental Analytical Chemistry, 100(6): 647–661.