نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

نشریه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب ایران

تدوین رهیافت نوین حکمرانی آب در توسعه نظام های بهره برداری آب در چابهار

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
دانشیار گروه اقتصاد کشاورزی، دانشگاه سیستان و بلوچستان
10.22125/iwe.2023.382445.1702
چکیده
آب یک کالای غیر قابل جایگزین است و هر جا منابع آب، اندک باشد قابل دسترس شدن به ذخایر محدود آن امری حیاتی محسوب می‌شود. در سالهای اخیر، خشکسالی های مکرر سبب موجب بحران و تنش آبی شده و مفهوم حمکرانی آب توسعه پیدا کرده است. از این رو هدف این پژوهش ارزیابی اصول حکمرانی آب در سد پیشین چابهار در توسعه نظام‌های بهربرداری آب با رویکردهای مختلف مدیریتی است. ارائه تلفیقی مدل های تصمیم گیری ﭼندمعیاره فازی با رویکرد حکمرانی آب در منطقه کاربردی شده است. در این راستا از شاخص‌های اصول حکمرانی آب با استفاده از نظرات 50 کارشناس آب، اساتید دانشگاه و بهره برداران منطقه به روش SAW فازی استخراج و با استفاده از مدل‌های بهربردار وزن هر یک از شاخص ها محاسبه گردید که ایجاد ماتریس‌های تصمیم‌گیری یا چند معیاره و کاربرد SAW مورد استفاده قرار گرفت. که براساس نتایج حاصل از مطالعه 6 شاخص به عنوان شاخص‌های معرف اصول حکمرانی آب استخراج شدند که براساس نتایج نهایی بهربرداران سنتی به عنوان قوی‌ترین نظام و شرکت‌های بهره برداری از شبکه ابیاری و زهکشی به عنوان ضعیف‌ترین نظام ها بوده است.
کلیدواژه‌ها
موضوعات

عنوان مقاله English

Development of a new approach to water governance in the development of water exploitation systems in Chabahar

نویسندگان English

Ali Sardar Shahraki
Mahdi Safdari
Department of Agricultural Economics, University of Sistan and Baluchestan.
چکیده English

Water is an irreplaceable commodity and wherever water sources are few, it is vital to be able to access its limited reserves. In recent years, frequent droughts have caused water crisis and tension, and the concept of water conservation has been developed. Therefore, the aim of this research is to evaluate the principles of water governance in the former Chabahar dam in the development of water exploitation systems with different management approaches. The integrated presentation of fuzzy multi-criteria decision making models with water governance approach has been applied in the region. In this regard, the indicators of the principles of water governance were extracted using the opinions of 50 water experts, university professors and operators in the region using the fuzzy SAW method, and the weight of each indicator was calculated using efficient models to create decision matrices. Multi-criteria and SAW application was used. Based on the results of the study, 6 indicators were extracted as representative indicators of the principles of water governance, based on the final results of traditional users as the strongest system and irrigation and drainage network exploitation companies as the weakest systems.

کلیدواژه‌ها English

Water governance
economic evaluation
water resources
exploitation system development
Pishin dam
احمدی،سید محمد صادق .بدیسار،سید ناصرالدین (1395): حق بر آب در نظام بین المللی حقوق بشر،دو فصلنامه حقوق محیط زیست، شماره2(پیاپی2)،سال اول،ص38
احمدی،مبینا،بهشتیان، ریحانه، مقدسی،مه نوش،کاظمی،مهدی،(1397)، مروری بر حکمرانی آب، اولین همایش بین المللی مدیریت،تقاضا و بهره وری مصرف آب، سال انتشار1397
اصغر پور ، محمدجواد، تصمیم گیری چند معیاره، موسسه انتشارات و چاپ دانشگاه تهران، سال نشر پاییز 1381(چاپ دوم).
افروزه، ،فاطمه، موسوی، سید نعمت الله،ترکمانی،جواد، (1390) ، بررسی نوسانات آب و بهینه کردن مصرف آن در بخص کشاورزی منطقه سیستان کاربرد رهیافت فازی، تحقیقات اقتصاد کشاورزی، جلد3، شماره 3، پاییز1390،ص37
افسری، عبدالحمید، حاجی ناصری،سعید، فاضلی،محمد، فیرحی ،داود ( 1396): مدل داده بنیاد بررسی جامعه شناختی حکمرانی آب در بحران دریاچه ارومیه، فصلنامۀ مطالعات راهبردی سیاستگذاری عمومی، دوره 7،شماره 25،زمستان 1396، ص53
امیری ، مونا، مهتاب، ابراهیمی، (1397)، حکمرانی آب: چالش ها و راه کارهای موجود برای برون رفت از بحران، اولین همایش بین المللی مدیریت،تقاضا و بهره وری مصرف آب، سال انتشار1397
ایمان، سعیدی،حسن دارایی،(1393)، طراحی منظر دانشگاهی با رویکر تاب­آوری در شرایط بحران آب (نمونه موردی: دانشگاه ملایر) محیط شناسی دانشگاه تهران، دوره 40، شماره 4، 1066-1051
آل محمد،سعیده، ملک­محمدی ،بهرام، یاوری، احمدرضا، یزدان پناه،مهسا،(1393)، «سیاست­گذاری حکمرانی و مدیریت پایدار منابع سرزمین در حوضه آبریز ارومیه »، راهبرد، دوره 23، شماره 72، 151-179
پیری، حلیمه، راهداری، وحید،ملکی،سعیده، (1391)، بررسی و مقایسه کارایی چهار نمایه خشکسالی هواشناسی در مدیریت خطر خشکسالی های استان سیستان و بلوچستان، فصلنامه علمی پژوهشی مهندسی آبیاری و آب، سال سوم، شماره یازدهم، بهار 1392، ص99، 98
جمالی، صادق (1396)، پایانﻧﺎﻣﻪ ﮐﺎرﺷﻨﺎﺳﯽ ارﺷﺪ رﺷﺘﻪ ﺣﻘﻮق ﮔﺮاﯾﺶ ﺣﻘﻮق ﻣﺤﯿﻂ زﯾﺴﺖ، اﺻﻮل ﺣﻘﻮﻗﯽ ﺣﺎﮐﻢ ﺑﺮ ﺣﮑﻤﺮاﻧﯽ آب و ﺧﻼءﻫﺎی آن در ﻧﻈﺎم ﺣﻘﻮﻗﯽ اﯾﺮان.
حاجی مرادی، علی، آزادگان،محمدمهدی، نجفی قدوسی،عطیحه، نیکروان،مرتضی، عالم­رجبی،هدی، پناهی،ندا، مشرفیان،سعیده، موسویان، رضا، مکنون،دکتر رضا،( 1393): گزارش تفصیلی نخستین هم اندیشی سیاستگذاران منابع آب با عنوان بهره وری و حکمرانی پایدار منابع آب، دانشگاه صنعتی امیرکبیر (پلیتکنیک تهران) ، 25دی 1393،ص21
خسروی پور،بهمن،ایزدی،حامد،(1397)، نقش ترویج و آموزش کشاورزی در مدیریت و حکمرانی خوب منابع آب با تاکید بر مشارکت های مردمی، چهارمین کنفرانس بین المللی یافته های نوین در علوم کشاورزی، منابع طبیعی و محیط زیست، سال انتشار1397.
رضیئی، ط، پ، دانش، ب، ثفضیان، (1386)، بررسی الگو زمانی و مکانی خشکسالی های هواشناسی در استان سیستان و بلوچستان،مجله علمی کشاورزی،جلد30،شماره 1،ص 85-99
سالاری، فاطمه، قربانی، مهدی، ملکیان، آرش، (1394)، پایش‏ اجتماعی ‏شبکة ‏ذینفعان ‏در ‏حکمرانی‏ محلی ‏منابع ‏آب‏ (منطقة ‏مورد‏ مطالعه:‏ حوضة ‏آبخیز ‏رزین،‏شهرستان‏ کرمانشاه)‏ ، نشریه مرتع و آبخیزداری، مجله مناب  طبیعی ایران، دوره 68 ،شماره 2 ،تابستان 1394
سردارشهرکی، علی، (1395). تخصیص بهینه منابع آب حوزه آبریز هیرمند با کاربرد تئوری بازی و ارزیابی سناریوهای مدیریتی، پایان نامه دکتری، دانشگاه سیستان و بلوچستان، زاهدان، ایران.
سردارشهرکی، علی، شهرکی، جواد، هاشمی منفرد، آ، (1395)، بررسی رویکردهای مدیریت بهربرداری منایع آب منطقه سیستان با استفاده از تحلیل سلسه مراتبی فازی، پژوهش‌های مدیریت عمومی، سال نهم، شماره سی و یکم، صفحه 98-73.
سلیمی­کوچی، جمیله، ابراهیمی، پیمان، (1395)، تحلیل شبکه ذینفعان محلی و انسجام اجتماعی در مدیریت مشارکتی منابع آب (مطالعه موردی: حوزه آبخیز میان جنگل، شهرستان فسا)، نشریه علمی- پژوهشی، علوم و مهندسی آبخیزداری ایران، سال یازدهم، شماره 37، تابستان 1396،ص57
صفایی، امیر ،ملک­محمدی،بهرام، (1392)، «رهنمودهای نظریه بازی برای حکمرانی پایدار منابع آبی مشترک (مناقشه آبی دریاچه ارومیه )»، محیط شناسی دانشگاه تهران، دوره 40، شماره 1، بهار 1393، 129-138
علیزاده، شهرزاد، محمدی، حسین، (1394)، ﻣﺪل ﻣﺪلﺳﺎزی ﺳﻴﺴﺘﻢ دﻳﻨﺎﻣﻴﻚ ﺑﺎ اﺳﺘﻔﺎده از اﻟﮕﻮی ﺗﻮزﻳﻊ زﻣﺎﻧﻲ و ﻣﻜﺎﻧﻲ ﺧﺸﻜﺴﺎﻟﻲ در اﻳﺮان، ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎ (ﻓﺼﻠﻨﺎﻣﻪ ﻋﻠﻤﻲ ـ ﭘﮋوﻫﺸﻲ و ﺑﻴﻦ اﻟﻤﻠﻠﻲ اﻧﺠﻤﻦ ﺟﻐﺮاﻓﻴﺎی اﻳﺮان)، دوره جدید،سال سیزدهم، شماره 47، زمستان 1394، ص141
قایمی،آلاله، لاریجانی،مریم، شبیری،سید محمد، سرمدی، محمد رضا، (1396)، یادداشت فنی ارایه مدل مفهومی حکمرانی پایدار در مدیریت بهم پیوسته منابع آب کشور با تاکید بر آموزش و ظرفیت سازی، مجله آب و فاضلاب، دوره 28، شماره 110، سال 1396
قائدی، سعید، افراسیاب، پیمان، لیاقت،عبدالمجید، (1394)، بررسی اثر تلفیق آب شور و شیرین در منطقة سیستان، تحقیقات آب و خاک ایران، دوره 46،شماره 3، پاییز1394، ص455
قائدی، سعید، افراسیاب، پیمان، لیاقت،عبدالمجید، (1394)، بررسی اثر تلفیق آب شور و شیرین در منطقة سیستان، تحقیقات آب و خاک ایران، دوره 46،شماره 3، پاییز1394، ص455
کریمی نظر، مریم، مقدم نیا،علیرضا،مساعدی،ابوالفضل، (1388)، ﺑﺮرﺳﯽ ﻋﻮاﻣﻞ اﻗﻠﯿﻤﯽ ﻣﺆﺛﺮ ﺑﺮ وﻗﻮع ﺧﺸﮏ ﺳﺎﻟﯽ (ﻣﻄﺎﻟﻌﻪ ﻣﻮردی :ﻣﻨﻄﻘﻪ زاﺑﻞ) ، ﻣﺠﻠﻪ ﭘﮋوﻫﺶ ﻫﺎی ﺣﻔﺎﻇﺖ آب و ﺧﺎک، جلد هفدهم ،شماره اول،1389، ص146
کهریزی، شهلا،(1393)، بررسی حکمرانی خوب در بهبود مدیریت آب، پایان نامه کارشناسی ارشد، دانشگاه آزاد اسلامی، واحد تهران مرکزی، دانشگاه مدیریت و حسابداری،
گودرزی، زهرا، چیذری،محمد، باقری، علی، صدیقی،حسن، (1395)، نقش بخش کشاورزی در حکمرانی محلی آب های زیرزمینی دشت رفسنجان، دومین کنگره ملی آبیاری و زهکشی ایران، سال انتشار1395
نصرتی،کاظم، کاظمی ،یونس ،(1389) ، پایش روزانه خشکسالی و منابع آب در اقلیمهای مختلف ایران، نشریعه مرتع و ابخیز داری مجله منابع طبیعی ایران، دوره64، شماره 1، بهار 1390، ص79
نظری ،ب، اکبری، م، لیاقت، ع، (1396)، الزامات بهبود و استقرار حکمرانی آب کشاورزی، تعیین گلوگاه ­هایتغییر و تحلیل شبکه­ی راهبردها، کنفرانس حکمرانی و سیاستگذاری عمومی، پژوهشکده سیاستگذاری علم،فناوری،صنعت،دی ماه 1396
هاشمی،سیدمختار،(1391)، ﭼﻬﺎرﭼﻮﺑﻲ ﻧﻬﺎدی و ﺳﺎﺧﺘﺎری ﺑﺮای اﺟﺮای ﻣﺪﻳﺮﻳﺖ ﻳﻜﭙﺎرﭼﻪ ﻣﻨﺎﺑﻊ آب (IWRM) در ایران، شرکت سهامی مدیریت منابع آب ایران،دفتر پژوهش های کاربردی(طرح تحقیقات کاربردی) ،هجدهمین همایش ارائه دستاوردهای پژوهشی ، 22آذرماه(1391)
یادگاری، آمنه، یوسفی، علی، امینی ،امیر مظفر، (1397)، تحلیل نهادی ساختار حکمرانی آب درایران مطالعه­ی حوضه­ی زاینده رود، تحقیقات منابع آب ایران،مقاله پژوهشی، دوره 4، شماره 1، بهار 1397،ص 184-197
یوسفی، علی، امینی، امیر مظفر، فتحی امید، (1392)، حکمرانی پایدار آب: چالش اصلی مدیریت بحران آب رودخانه زاینده رود، اولین همایش ملی بحران آب، سال انتشار1392.
میرنظامی، س. ج،. باقری، ع. ۱۳۹۶. ارزیابی سیستم حکمرانی آب در فرایند حفاظت از منابع آب زیرزمینی ایران. تحقیقات منابع آب ایران، سال سیزدهم، شماره، ۲صفحات. ۵۵-۳۲
عمرانیان خراسانی، ح. (۱۳۹۴). حکمرانی خوب» و «مدیریت آب. » نشریه آب و توسعه پایدار، سال اول، شماره 3.
Allan, T., 2001. The Middle East Water Question: Hydropolitics and the global economy, London and New York.
Boland AM, Bewsell D and kaine G (2006 ) Adoption of sustainable irrigation management practices by stone and pome fruit growers in the Goulbarn/murray valleys. Australia Irrigation science 24 : 137- 145 .
Daliri, F, Saraji, and M. Kholghi, water shed system plaining and management using optimization model (case study: Gharmabdasht watershed), Journal of range and watershed management, 2009, 62(2): p, 274-256.
Faham E , Hosseini M and Darvish A K (2008) Analysis of Factors in fluencing rural participation in national Action plan for sustainable management of land and water Resour ces in Hable – Rud Basin, iran . American journal of Agricultural and Biological Sciences 3(2)
Global Water Partnership (GWP) (2002) Effective water governance. Tec Background Papers, Stockholm, Sweden
Huitema, D., E. Mostert, W. Egas, S. Moellenkamp, C. Pahl Wostl, and R. Yalcin. (2009). Adaptive water governance: Assessing the institutional prescriptions of adaptive (co-) management from a governance perspective and defining a research agenda. Ecology and Society, 14(1): 1-19.
Javad Shahraki, Mourteza Sardar Shahraki Ali, Yaghoubi, Esfandiari M, 2012. A Survey on The Level of Mechanization Development in Sistan and Baluchestan, Iran. Journal of Applied Sciences Research, 6: 2267-2271.
Labajos, R,  Alier, M (2015) Political ecology of water conflicts, WIREs Water, 2 (5),537-558
Mahmoodzadeh S, J. Shahrabi, M, Pariazar, and Zaeri, M.S. (2007). Project Selection by Using Fuzzy AHP and TOPSIS Technique, International Journal of Human and Social Sciences 1:3, pp. 135 – 14.
Pahl-Wostl C (2015) Water governance in the face of global change from understanding to transformation. Springer International Publishing, Switzerland
Sardar Shahraki A. 2019. The Determination of Socio-Economic Effects of Pomegranate Production in Sistan Region. Iranian Economic Review. 23(2): 491-508
Sardar Shahraki A., Javad Shahraki, J., & Hashemi Monfared, S.A. (2016). Ranking and Level of Development According to the Agricultural Indices, Case Study: Sistan Region. International Journal of Agricultural Management and Development (IJAMAD), 6(1), 93-100
Sardar Shahraki A., Shahraki J., Hashemi Monfared SA. 2016. Ranking and Level of Development According to the Agricultural Indices, Case Study: Sistan Region. INTERNATIONAL JOURNAL OF AGRICULTURAL MANAGEMENT AND DEVELOPMENT (IJAMAD). 6(1): 93-100.
Sardar Shahraki A., Shahraki J., Hashemi Monfared SA. 2018. An Application of WEAP Model in Water Resources Management Considering the Environmental Scenarios and Economic Assessment Case Study: Hirmand Catchment. Modern Applied Science. 10(5): 49-56.
Sardar Shahraki, A., Ahmadi, N., Safdari M. 2018. A New Approach to Evaluate the Economic Efficiency and Productivity of Agriculture Sector: The Application of Window Data Envelopment Analysis (WDEA). Environmental Energy and Economic Research (EEER). 2(3): 145-160.
Sardar Shahraki A., Shahraki J., Hashemi Monfared SA. 2018. An Integrated Fuzzy Multi-Criteria Decision-Making Method Combined with the WEAP Model for Prioritizing Agricultural Development, Case Study: Hirmand Catchment. ECOPERSIA. 6(4): 205-214.
Sardar Shahraki A., Shahraki J., Hashemi Monfared SA. 2018. Application of Fuzzy Technique for Order-Preference by Similarity to Ideal Solution (FTOPSIS) to Prioritize Water Resource Development Economic Scenarios in Pishin Catchment. International Journal of Business and Development Studies. 10(1): 77-94.
Sardar Shahraki, A., Karim MH., The Economic Efficiency Trend of Date Orchards in Saravan County. Iranian Economic Review. 22(4): 1093-1112.
Silva, A C S, Galvão, C O,  Silva, G N S  (2015) Droughts and governance impacts on water scarcity: an analysis in the Brazilian semi-arid, Copernicus Publications on behalf of the International Association of Hydrological Sciences, IAHS, 369, 129–134
Sternlieb, F, Laituri, M (2015) Spatialising agricultural water governance data in polycentric regimes, Water Alternatives, 8(2), 36-56
Tanguay, G. (2010). Measuring the Sustainability of Cities: An Analysis of the Use of Local Indicators, Ecological Indicators, Vol. 10, and PP. 407–418.
Yaqob Y, Al-Sa`Ed, r, Sorial g, Sudian, m, Simulation of transboundary wastewater resource management scenarios in the Wadi Zomer watershed, using a WEAP model, International Journal of Basic and Applied Sciences, 4 (1): 27-35,2015.
  Rogers, P. & Hall, A. W (2003), Effective Water Governance. TEC Background Papers No. 7, Global Water Partnership, Technical Committee, Stockholm, Sweden
Currie A. B, Thompson. L, Bustamante R., (2006), Insights on Water Governance, Research in the Middle East/North Africa and Latin America, IDRC. 15 Pages.
  Kashyap, A., 2004, Water governance: learning by developing adaptive capacity to incorporate climate variability and change. Water Science and Technology: A Journal of the International Association on Water Pollution Research, 49(7):141-146.
  Biswas, A. K. and Tortajada, C, (2010) Future water governance: problems and perspectives. International Journal of Water Resources Development 26(2), 129–139.
  Nikitina E, Ostravskaya E, Fomenko M., (2010), Towards better water governance in river basins: some lessons learned from the Volga. Reg Environ Change, 10:285–297.